Merchtem is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Vlaams-Brabant en het arrondissement Halle-Vilvoorde. De gemeente telt ruim 15.000 inwoners. De plaatselijke uitspraak van Merchtem luidt Merchten. De gemeente wordt gerekend tot de streek Brabantse Kouters.

De naam Merchtem, die in het verleden op verschillende wijzen is geschreven als Merchtene, Martinas, Merchtinis, ... en nog vele andere schrijfwijzen, zou volgens de Laureaat Van Zinnich voortkomen van Zee, in ’t Latijn: Mare. Anderen menen in de gemeentenaam het woord “merkt of markt” te vinden, aangezien men reeds zeer vroeg een woensdagmarkt had.